بهای تمام‌شده ارز چیست؟

در یک مدل کالامحور، بهای تمام‌شده ارز به مخارج قابل انتساب به تحصیل مقدار مشخصی ارز گفته می‌شود. نرخ خرید، بهای تمام‌شده و نرخ فروش سه مفهوم متفاوت هستند.

توجه کنید ارز به‌عنوان وجه نقد یا قلم پولی الزاماً تابع همان قواعد اندازه‌گیری موجودی کالا نیست؛ مثال‌های زیر مشروط به مناسب‌بودن مدل موجودی کالامحور هستند.

روش‌های محاسبه

روش میانگین موزون، بهای واحد را بر مبنای مجموع بهای موجودی تقسیم بر مقدار آن تعیین می‌کند. در FIFO یا اولین صادره از اولین وارده، بهای خریدهای قدیمی‌تر ابتدا به فروش اختصاص می‌یابد.

شناسایی ویژه نیز برای اقلام واجد شرایط ممکن است مطرح باشد. انتخاب روش باید مطابق استاندارد و سیاست حسابداری باشد.

مثال خرید و فروش دلار

فرض کنید ۱۰٬۰۰۰ دلار با نرخ ۸۰۰٬۰۰۰ ریال، ۵٬۰۰۰ دلار با نرخ ۸۲۰٬۰۰۰ ریال و ۵٬۰۰۰ دلار با نرخ ۸۴۰٬۰۰۰ ریال خریداری شود. جمع خرید ۲۰٬۰۰۰ دلار و ۱۶٬۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است.

سپس ۱۲٬۰۰۰ دلار با نرخ ۸۶۰٬۰۰۰ ریال فروخته می‌شود؛ مبلغ فروش ۱۰٬۳۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است.

محاسبه میانگین موزون

بهای میانگین هر دلار برابر ۱۶٬۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تقسیم بر ۲۰٬۰۰۰، یعنی ۸۱۵٬۰۰۰ ریال است.

• بهای تمام‌شده ۱۲٬۰۰۰ دلار فروخته‌شده: ۹٬۷۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
• سود ناخالص فروش: ۵۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
• موجودی ۸٬۰۰۰ دلاری پایان دوره: ۶٬۵۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال

محاسبه FIFO

برای فروش ۱۲٬۰۰۰ دلار، در FIFO ابتدا ۱۰٬۰۰۰ دلار خرید اول با بهای ۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و سپس ۲٬۰۰۰ دلار خرید دوم با بهای ۱٬۶۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال اختصاص می‌یابد.

• بهای تمام‌شده فروش: ۹٬۶۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
• سود ناخالص: ۶۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
• موجودی پایان دوره: ۳٬۰۰۰ دلار از خرید دوم و ۵٬۰۰۰ دلار از خرید سوم، به مبلغ ۶٬۶۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال

چرا سود دو روش متفاوت است؟

در مثال با نرخ‌های خرید افزایشی، FIFO بهای خریدهای قدیمی‌تر و ارزان‌تر را به فروش اختصاص می‌دهد؛ بنابراین سود ناخالص ۱۴۰ میلیون ریال بیشتر از میانگین موزون است.

این تفاوت ناشی از روش تخصیص بهای تمام‌شده است و به معنی دریافت نقدی بیشتر نیست. در شرایط دیگر، نتیجه می‌تواند متفاوت باشد.

میانگین موزون متحرک

در میانگین متحرک پس از هر خرید، بهای متوسط موجودی مجدداً محاسبه می‌شود. برای ۱۰٬۰۰۰ دلار با نرخ ۸۰۰٬۰۰۰ و ۵٬۰۰۰ دلار با نرخ ۸۲۰٬۰۰۰، میانگین ۸۰۶٬۶۶۶٫۶۷ ریال می‌شود.

اگر قبل از خرید سوم فروش رخ دهد، بهای فروش بر اساس همین میانگین محاسبه می‌شود. سیاست گرد کردن و دقت اعشار باید در نرم‌افزار مشخص باشد.

کارمزد و هزینه‌های خرید

فرض کنید ۵٬۰۰۰ دلار با نرخ ۸۲۰٬۰۰۰ ریال خریداری شود و ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال هزینه مستقیم قابل انتساب به تحصیل موجودی وجود داشته باشد. در صورت مجازبودن احتساب هزینه، بهای کل ۴٬۱۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و بهای هر دلار ۸۲۲٬۰۰۰ ریال است.

همه کارمزدها الزاماً قابل افزودن به بهای تمام‌شده نیستند.

تفاوت بهای تمام‌شده و تسعیر ارز

اگر موجودی ۸٬۰۰۰ دلاری با بهای ۶٬۵۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال در پایان دوره با نرخ بازار ۸۸۰٬۰۰۰ ریال ارزش بازار ۷٬۰۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال داشته باشد، اختلاف ۵۲۰ میلیون ریال الزاماً سود تسعیر یا سود قابل شناسایی نیست.

نحوه اندازه‌گیری به طبقه‌بندی قلم و استاندارد قابل اعمال بستگی دارد. برای مثال، اقلام پولی و موجودی‌های غیرپولی یکسان نیستند.

نمونه ثبت بهای تمام‌شده فروش

در مدل فرضی کالامحور با میانگین موزون، بدهکار «بهای تمام‌شده ارز فروخته‌شده» ۹٬۷۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و بستانکار «موجودی معاملاتی دلار» به همان مبلغ است. در روش FIFO، مبلغ این ثبت ۹٬۶۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال می‌شود. ثبت فروش درآمدی جداگانه دارد.

نیازهای نرم‌افزار حسابداری صرافی

برای محاسبه قابل پیگیری بهای تمام‌شده، سیستم باید تاریخ و ترتیب معاملات، نوع ارز، مقدار، نرخ، هزینه‌های قابل انتساب، روش تخصیص، اصلاحات، گردش موجودی و ارتباط با اسناد حسابداری را نگهداری کند.

گزارش تطبیق بهای فروش با موجودی و ردیابی اصلاحات از کنترل‌های مهم هستند.

نرم‌افزار MBES پیوست

MBES پیوست برای مدیریت عملیات کالامحور خرید و فروش ارز و سکه طراحی شده است. برای بررسی ویژگی‌ها، زیرسیستم‌ها و گزارش‌های معرفی‌شده، صفحه رسمی MBES را ببینید. همچنین درباره نرم‌افزار صرافی پیوست بخوانید.

روش‌های محاسبه بهای تمام‌شده پشتیبانی‌شده در نسخه نصب‌شده باید با تیم محصول تأیید شوند.

مقایسه عددی دو روش